vrij-natuurlijk forum

Hoi Maarten,

Deze kijk op capaciteit en ontwikkeling is nogal omstreden – zowel wetenschappelijk als moreel. Stof tot discussie (“voer voor” is zo’n germanisme) is het dus zeker. Ik ben dus heel benieuwd naar je conclusies naar aanleiding van dit boek. Wat mij het eerste opvalt is de invaliditeit van de probleemstelling “jongeren hebben tegenwoordig steeds meer vrijheden”. Het vergt niet zo heel veel moeite om daar gaten in te schieten. Zo hebben jongeren tegenwoordig misschien meer keus, maar kunnen kiezen tussen een HTC en een iphone is schijnvrijheid. Volgens Epstein hebben bijv. jongeren in de VS tien keer minder vrijheden dan volwassenen en twee keer minder vrijheden als mariniers tijdens uitzending of gevangenen. http://teen20.com/ Ik denk dat in (wellicht iets mindere mate) Nederland ook zo zal zijn. Ik heb tal van onderzoeken gezien waaruit blijkt dat de bewegingsvrijheid, vertrouwen, zelfstandigheid van kinderen en jongeren de afgelopen 80 jaar spectaculair is afgenomen. Zie bijv. ook dit onderzoek in de UK: http://www.dailymail.co.uk/news/article-462091/How-children-lost-right-roam-generations.html

@admin Dank voor de uitnodiging (had me wat ingehouden, maar weg is gebaand zie ik …)

@maartenj Ik heb al wel Eveline Crone’s “Het Puberende Brein” gelezen, maar nog niet het ‘Puberbrein Binnenste Buiten” (wel gekocht al, met pijn in mijn hart). Ik heb wel een lezing bijgewoond van de schrijver van het boek, Huub Nelis, op een conferentie Later! over ‘jongeren emancipatie, opvoeding en onderwijs’ afgelopen oktober in Amsterdam (Baukje was daar overigens ook bij). Het doel van de conferentie was om een advies uit te brengen aan het ministerie van OCW met betrekking tot onderwijs beleid. Ik ben op de conferentie stijl achterovergeslagen over de manier waarop Nelis sprak over biologische verschillen tussen ‘jongensbreinen’ en ‘meisjesbreinen’, en over hoe hij ouders en onderwijzers opriep “de functie van de frontaal cortex van hun pubers over te nemen”. Dat laatste betekent zoiets als ‘grenzen stellen en dingen verbieden’ maar dan in een neuro-taal.

Het probleem in mijn ogen met dit soort werk is dat het een schijnobjectiveit creeert, wetenschap verkeerd presenteert, en misbruik maakt van wetenschap als een ‘autoriteit’, en wel op meerdere manieren:

1. Ten eerste vindt er geen reflectie plaats op de inherente onzekerheden in de interpretatie van de wetenschappelijke bevindingen. Neurowetenschap is een hele (hele!) jonge wetenschap en heel veel is nog niet bekend, zeker als het gaat om de relatie tussen neuronen en brein enerzijds en cognitie, emotie en gedrag e.d. anderzijds. Bovendien is het altijd zo dat bevindingen meerdere interpretaties of verklaringen toestaan (dit houdt ons wetenschappers namelijk zo druk de hele dag, omdat we daarover debatteren, en proberen nieuwe experimenten te bedenken om alternatieve verklaringen te toetsen). Een voorbeeld is te vinden in het werk van Epstein dat Ilja noemt, namelijk dat de bevindingen wbt het ‘puberbrein’ weleens een reflectie kunnen zijn van onze cultuur en hoe wij met pubers omgaan i.p.v. dat de ‘instabiliteit’ van het puberbrein een hard-wired eigenschap is. Om daar achter te komen zouden we een nieuw empirisch onderzoek kunnen doen. Zo vraag ik me bijv. serieus af wat we zien als pubers die op een democratische school in de scanner gaan (Interesse iemand?).

2. Ten tweede is er de suggestie van theorie- of waarde-onafhankelijkheid van constructen en wetenschappelijke categorieën. Ik stoei er erg mee hoe ik dit helder kan uitleggen en hoor graag feedback op het volgende.

Neem bijv. het onderscheid ‘meisjesbrein’ vs. ‘jongensbrein’, of ‘puber brein’ vs. ‘volwassen brein’. Deze onderscheiden zijn niet een wetenschappelijk gegeven maar een aanname of manier van kijken naar breinen (hoewel wellicht een manier van kijken die mensen heel natuurlijk vinden en aansluit bij hun interesses en wereldbeeld). Het is tegen het licht van deze aanname dat Nelis (en velen met hem) de neuroscience data interpreteert. Je zou i.p.v. 2 typen breinen, bijv. 3 of 4 of 5 etc. categorieën breinen kunnen maken (bijv. hetero-cisgender-man, hetero-cisgender-vrouw, hetero-transgender-man, hetero-transgender-vrouw, homo-cisgneder-man, etc.). Je zou ook gewoon ieder brein als individueel brein kunnen zien. Of je kunt breinen in 2 groepen indelen, maar hele andere twee groepen dan M/V of puber/volwassen: Stel bijv. we maken onderscheid tussen breinen van mensen die ten noorden van de evenaar wonen, en breinen van mensen die ten zuiden van de evenaar wonen, en we doen verscheiden tests op die breinen, dan vinden we vast wel wat verschillen. Die verschillen kunnen ons misschien zelfs iets leren (bijv. over de leefcondities boven en onder de evenaar), maar maakt dat het een wetenschappelijk gegeven dat er ‘boven de evenaar breinen’ en ‘onder de evenaar breinen’ zijn?

3. Ten derde lijkt het werk van Nelis (en Crone) een soort schijnobjectiveit te creeeren van hun pedagogische adviezen. Iets in de trant van “Neurowetenschappers zeggen dat ik de frontale cortex functie van mijn puber dien over te nemen, nou dan is dat dus wetenschappelijk bewezen.” Wetenschap gaat echter over wat “is” en niet over wat “goed” is om te doen. De studie van “het goede” dat is het domein van de ethiek. “Goed” is een normatief concept, en wetenschap is daar stil over. Wetenschap kan ethiek informeren, maar niet vervangen. Dat wetenschap niet direct (zonder toegevoegde normen en waarden) tot gedragsvoorschriften kan leiden wordt soms verborgen als wetenschappelijke interpretatie ingebed worden in een onuitgesproken ideologie. Neem bijv. de ideologie dat ouders het recht hebben om kinderen vrijheden te ontnemen. Vanuit die ideologie is het betoog van Nelis mogelijk heel aannemelijk. Echter in het kader van een ideologie waar iedereen (kind, puber, volwassene) vrij is en recht heeft op zelfbeschikking, is dat verhaal compleet verward.

Ben benieuwd naar jouw ideeen Maarten als je het boek gelezen hebt, en natuurlijk naar de meningen van anderen op dit forum, als jullie ze willen delen. Dit onderwerp ligt me nauw aan het hart, dus alle input is welkom!

Dank voor je tekst, Ilja, die is inderdaad zeer relevant. Het is bekend, juist onder neurowetenschappers, dat het brein extreem flexibel is en ontwikkelt in continue interactie met de omgeving. Daarom is het ook zo kort door de bocht om eigenschappen van het brein helemaal los te zien van de persoon van wie dat brein is en de wereld waarin die persoon leeft. (Euh, correctie: als je op basis van brein data iets over personen en omgang met personen wil zeggen; veel neurowetenschappers willen dat helemaal niet maar bestuderen gewoon brein-mechanismen). Het punt dat jij aankaart ‘dat alle proefpersonen in dit soort onderzoek op school hebben gezeten’ is inderdaad een belangrijke factor die genegeerd wordt (als ook andere aspecten van onze cultuur, bijv, opvoeding). Een vergelijkbaar punt heb ik laatst ook gemaakt in een discussie met iemand die verbonden is aan speciaal onderwijs voor hoogbegaafden. Die persoon stelde toen dat onderzoek had aangetoond dat hoogbefgaade kinderen fundamenteel anders leerden dan andere kinderen, bijv. dat je ze niet moet vertellen hoe iets te doen, maar ze gewoon een probleemstelling geven en ze het laten uitzoeken en zelf oplossen. Ik zei toen dat mogelijk alle kinderen zo het beste leren, maar dat ze dat afgeleerd hebben in ons onnatuurlijke onderwijs systeem (terwijl hoogbegaafden zich meer verzetten daartegen, of dat op vastlopen). Ik weet het natuurlijk niet, maar het lijkt me niet onaanemelijk dat als kinderen vrij gelaten worden in hun leren dat de manier van leren van hoogbegaafden mogelijk helemaal niet zo heel veel af hoeft te wijken van de manier van leren van niet-hoogbegaafden (daarbij natuurlijk opmerkend dat sowieso beide groepen veel meer interne diversiteit hebben dan de twee labels suggereren). Ben eigenlijk wel beniewd wat jij daar van denkt, Ilja.

Volgens Epstein:

“Although everyone knows that teens are forgetful and irrational, most forms of memory and intelligence actually peak between ages 13 and 15. After our 20s or 30s, our cognitive abilities decline for the rest of our lives. Brain size follows the same pattern, peaking at age 14. By the time we’re 70, the brain has shrunk to the size it was when we were between 2 and 3 years old. (So just who are the overgrown children?)”

interessante discussie, veel onderbouwing, ik kan wat dit betreft alleen antwoorden met mijn gevoel, en dat is dat ik er vanuit ga dat als kinderen in vrijheid kunnen leren, en dat pubers, uberhaupt mensen, heel anders functioneren en zich gedragen. Kortweg gezegd: ben ik het eens met jullie dat het onderzoek discutabel is. En wat ik inderdaad nu ook zie op de middelbare school bijv. van mijn zoon, dat er aan ouders gevraagd wordt om nog meer dingen/keuzes van de jongeren over te nemen, te begeleiden (zeggen ze dan) ik hoor sturen, onder het mom van daar zijn ze nog niet toe in staat. Ik hoor en zie dat er eerst heel veel keuzevrijheid en vertrouwen in de jongeren wordt weggenomen, en nu moet bijv. mijn zoon een keuze maken voor zijn vervolgonderwijs, en dan is hij daar toe volgens de school niet toe in staat, omdat zijn hersenen dit nog niet kunnen. Nogal logisch als je zoveel jaren hebt vertelt wat goed voor hem zou zijn, en dan moet hij het ineens nu zelf bepalen. En dat zo’n jongen dan tegen mij zegt mam ik weet het niet, ik ga eerst maar eens jaar werken of heel veel basketballen. Nu dat snap ik, wat ik hoor ik wil eerst eens jaar deel gaan uitmaken van de maatschappij, en zie dan wel na een jaar of ik weet wat ik wil. Ik denk dat dit onderzoek de jongeren niet echt ten goede komt. Men zou zich nu kunnen verschuilen achter zo’n onderzoek, je zou kunnen kijken hoe het komt en anders kan, en ik denk dat democratisch onderwijs in ieder geval vrijheid geeft, en daardoor ook een verschuiving wat betreft zelfstandigheid en verantwoordelijkheid geeft voor kinderen/jongeren.